قارچ پوستی یکی از عارضه های پوستی آزار دهنده است. این عفونت ها که قابل انتقال از طریق تماس پوست نیز هستند، نیاز به درمان پزشکی دارند. در این مطلب شکل ظاهری قارچ پوستی، انواع قارچ پوستی و در هر قسمت مربوطه در مورد درمان قارچ پوستی صحبت خواهیم کرد و تصاویر انواع قارچ پوستی را مشاهده خواهید کرد.
قارچ پوستی یا عفونت تینئا چیست؟
قارچ های مختلف بسته به محل آن ها بر بدن، سبب ایجاد قارچ پوستی می شوند. این بیماری پوستی توسط یک کرم ایجاد نشده و یک عفونت قارچی Tinea Infection به شمار می رود. قارچ هایی که بر روی پوست، مو و بستر ناخن هستند و ایجاد التهاب می نمایند، درماتوفیت نام دارند.
انواعی از قارچ ها با آلوده کردن پوست سر، بازو، صورت، پا و تنه نواحی حلقوی قرمز رنگی را بر روی پوست ایجاد می کنند که پوسته پوسته شده و مرکز آن ها سفید است. این نوع قارچ ها در پزشکی عفونت های تینئا نامیده می شوند. عفونت های تینئای پا، ناخن و نواحی تناسلی ممکن است شکل حلقوی مشخصه و معمول قارچ ها را ایجاد نکنند.
عفونت تینئا روی پوست، که خود را به صورت قارچ پوستی Ringworm نشان می دهد، در قسمت های مختلف بدن، اشکال مختلفی دارد. قارچ پوستی در واقع نوعی از بیماری های پوستی است که خود انواع مختلفی دارد.
تصاویر انواع قارچ پوستی کشاله ران
عفونتهای قارچی در ناحیه کشاله ران که در اصطلاح پزشکی به آن تینیا کروریس (Tinea Cruris) یا «خارش ژاک» گفته میشود، انواع مختلفی دارند. شناخت تفاوت آنها به درمان موثرتر کمک میکند، زیرا هر کدام رفتار و ظاهر متفاوتی دارند.
علائم خارش ژوک در مردان:
- پدیدار شدن نواحی قرمز و حلقوی در کشاله ران
- خارش کشاله ران
- درد کشاله ران
- معمولا پوست کیسه بیضه درگیر نمی شود
در اینجا دستهبندی دقیق انواع قارچهای این ناحیه را بررسی میکنیم:
۱. قارچ درماتوفیتی (تینیا کروریس کلاسیک)
این شایعترین نوع قارچ کشاله ران است که توسط گروهی از قارچها به نام درماتوفیت ایجاد میشود.
-ظاهر: لکههای قرمز با لبههای بسیار مشخص و کمی برجسته. مرکز لکه معمولاً به مرور زمان بهبود مییابد و پوست آن روشنتر میشود، به طوری که ضایعه شبیه به یک حلقه به نظر میرسد.
-ویژگی خاص: این قارچ معمولاً به خودِ آلت تناسلی یا بیضه سرایت نمیکند و بیشتر روی پوست ران و خط بین ران و بدن باقی میماند.
-احساس: خارش شدید و سوزش، به ویژه هنگام تعریق.
۲. عفونت کاندیدایی (برفک پوستی)
این نوع توسط مخمر «کاندیدا» ایجاد میشود و معمولاً در محیطهای بسیار مرطوب و گرم رشد میکند.
-ظاهر: برخلاف نوع اول، لبههای حلقوی ندارد. پوست به شدت قرمز براق، مرطوب و ملتهب است.
-ویژگی خاص: علامت بارز آن وجود «ضایعات اقماری» است؛ یعنی جوشهای قرمز و کوچک در اطراف ناحیه اصلی درگیری. این نوع برعکس درماتوفیت، اغلب پوست بیضه و آلت تناسلی را هم درگیر میکند.
-گروه هدف: در افراد دارای اضافه وزن، دیابتیها و کسانی که طولانیمدت آنتیبیوتیک مصرف کردهاند، شایعتر است.
۳. قارچ ورسیکالر (تینیا ورسیکالر)
این قارچ ناشی از رشد بیش از حد مخمرهای طبیعی روی پوست است.
-ظاهر: به صورت لکههای متعدد و کوچک که ممکن است به هم بپیوندند. رنگ این لکهها میتواند سفید، صورتی یا قهوهای روشن باشد.
-ویژگی خاص: معمولاً خارش کمی دارد یا اصلاً خارش ندارد. این لکهها برنزه نمیشوند و در تابستان بیشتر به چشم میآیند.
جدول مقایسه سریع
| نوع عفونت | ظاهر اصلی | درگیری بیضه/ناحیه حساس | عامل اصلی |
| تینیا (کلاسیک) | حلقوی با لبه برجسته | معمولاً ندارد | درماتوفیت |
| کاندیدا (مخمری) | قرمز براق و مرطوب | دارد | مخمر کاندیدا |
| ورسیکالر | لکههای رنگی مسطح | ندرتاً | مخمر مالاسزیا |
درمان خارش ژوک:
درمان این نوع از قارچهای پوستی میتواند دشوار باشد. برای خارش خفیف ژوک، پزشک ممکن است ابتدا از پماد ضد قارچ، لوسیون، پودر یا اسپری استفاده کند. داروهایی را که پزشک توصیه می کند به مدت یک یا دو هفته استفاده کنید حتی اگر این خارش سریعاً رفع شود.
در صورتی که بیماری پای ورزشکار نیز دارید، معمولاً همزمان با خارش ژوک درمان میشود تا خطر بازگشت خارش کاهش یابد. خارش شدید ژوک که با پمادهای معمولی بهبود نمییابد ممکن است به کرمها ، پمادها یا قرصهای قوی تری که پزشک متخصص تجویز میکند، نیاز داشته باشند.
پماد درمان خارش ژوک:
به طور کلی بهترین داروی خارش ژوک، کرم ضد قارچ موضعی مانند میکونازول، کلوتریمازول یا تربینینین است، با فرض اینکه این بیماری توسط قارچ تولید شده است. اگر در طی دو یا سه هفته از درمان خارش ژوک بهبود نیابد، باید از پزشک معالج استفاده شود. دکتر نابت تاجمیر ریاحی در این زمینه تخصص لازم را دارند و مطب ایشان در شمال تهران است.
تصویر قارچ سر
قارچ سر که در اصطلاح پزشکی به آن تینیا کپیتیس (Tinea Capitis) گفته میشود، یک عفونت قارچی در پوست سر و ساقه موهاست. این بیماری به شدت مسری است و بیشتر در کودکان (سنین ۳ تا ۱۰ سال) دیده میشود، اما بزرگسالان نیز ممکن است به آن مبتلا شوند. در اینجا توضیحات تکمیلی و دقیقتری درباره انواع، علائم و نکات حیاتی مربوط به قارچ سر آورده شده است. قارچ موی سر معمولا با خارش پوست سر همراه است. علائم ابتلا به عفونت قارچی سر شامل موارد زیر می شوند:
- پدیدار شدن راش های قرمز و فلس مانند در پوست سر
- خارش پوست سر
- ریزش مو های سر
- بروز راش در نواحی دیگر بدن
-الگوی لکه خاکستری (Gray Patch): شایعترین نوع است که در آن موها در یک ناحیه دایرهای میریزند و پوست آن قسمت خاکستری، خشک و پوستهپوسته میشود. موها در این ناحیه از ارتفاع چند میلیمتری سطح پوست میشکنند.
-الگوی نقطه سیاه (Black Dot): در این حالت، موها دقیقاً در سطح پوست سر میشکنند. به همین دلیل، ریشه موهای باقیمانده در منافذ پوست شبیه به نقاط سیاه کوچک دیده میشوند.
-کریون (Kerion): این یک واکنش التهابی شدید و دردناک است. پوست سر به شدت متورم، قرمز و نرم میشود و ممکن است از آن چرک خارج شود. کریون میتواند باعث طاسی دائمی (به دلیل جای زخم یا اسکار) شود، بنابراین درمان سریع آن بسیار حیاتی است.
-فاووس (Favus): نوع نادری است که در آن پوستههای زرد رنگ و فنجانیشکل (اسکوتولا) در اطراف موها ایجاد میشود که بوی ناخوشایندی دارند.
علاوه بر ریزش مو و پوسته پوسته شدن، قارچ سر ممکن است علائم زیر را هم داشته باشد:
تورم غدد لنفاوی: تورم گرههای لنفاوی در پشت گردن یا پشت گوشها.
خارش شدید: که باعث میشود کودک مدام سر خود را بخاراند و باعث گسترش عفونت یا ایجاد زخمهای باکتریایی شود.
تب خفیف: به خصوص در مواردی که التهاب (کریون) شدید باشد.
چرا درمان قارچ سر با پماد به تنهایی دشوار است؟
بسیاری از افراد سعی میکنند با پمادهای ضدقارچ معمولی قارچ سر را درمان کنند، اما این کار معمولاً شکست میخورد. دلیل آن این است که قارچ به عمق فولیکول و داخل ساقه مو نفوذ کرده است، جایی که کرمها و پمادها نمیتوانند به آن برسند.
-درمان اصلی: پزشکان معمولاً داروهای ضدقارچ خوراکی (مانند گریزئوفولوین یا تربینافین) را برای دورهای ۶ تا ۱۲ هفتهای تجویز میکنند.
-درمان کمکی: استفاده از شامپوهای ضدقارچ (مثل کتوکونازول یا سلنیوم سولفاید) فقط برای جلوگیری از پخش شدن اسپورهای قارچ به دیگران توصیه میشود، نه به عنوان درمان اصلی.
داروی قارچ سر:
داروهای اصلی ضد قارچی سر، گریسوفولوین (گروفیوین V ، Gris-PEG) و هیدروکلراید تربینافین (Lamisil) هستند. هر دو دارو خوراکی هستند که تقریباً شش هفته مصرف می کنید. همچنین هر دو عوارض جانبی مشترکی مانند اسهال و ناراحتی معده دارند. پزشک متخصص ممکن است این داروها را با یک غذای پرچرب مانند کره بادام زمینی یا بستنی توصیه کند.
شامپو ضد قارچ سر:
پزشک شما ممکن است یک شامپوی دارویی برای از بین بردن قارچ و جلوگیری از شیوع عفونت تجویز کند. شامپو حاوی ماده ضد قارچ فعال کتوکونازول یا سولفید سلنیوم است. شامپو دارویی به جلوگیری از گسترش قارچ کمک می کند ، اما این قارچ را نمی کشد. شما باید این نوع درمان را با داروی خوراکی ترکیب کنید.
پزشک ممکن است به شما بگوید که از این شامپو چند بار در هفته به مدت یک ماه استفاده کنید. شامپو را به مدت پنج دقیقه بگذارید، سپس بشویید.
عکس انواع قارچ پوستی حلقوی
قارچ حلقوی که در اصطلاح پزشکی به آن تینیا (Tinea) گفته میشود، برخلاف نامش (Ringworm) اصلاً توسط کرم ایجاد نمیشود؛ بلکه یک عفونت قارچی در لایههای سطحی پوست است. این قارچ از پروتئینی به نام «کراتین» که در پوست، مو و ناخن وجود دارد تغذیه میکند. دلیل نامگذاری آن، شکل ظاهری ضایعات است: لکههایی که به صورت یک حلقه قرمز و ملتهب با مرکزی روشنتر دیده میشوند، گویی یک کرم به صورت حلقوی زیر پوست قرار گرفته است. در ادامه، انواع قارچهای حلقوی را بر اساس ناحیهای که درگیر میکنند، بررسی میکنیم.
۱. قارچ حلقوی بدن (Tinea Corporis)
این رایجترین نوعی است که مردم به عنوان «قارچ سکهای» یا «حلقوی» میشناسند.
-محل ظهور: روی تنه، بازوها و پاها.
-ظاهر: لکههای گرد با حاشیه قرمز، پوسته پوسته و برجسته. با گذشت زمان، مرکز لکه خوب شده و پوست سالم دیده میشود، اما لبهها به سمت بیرون رشد میکنند و حلقه بزرگتر میشود.
۲. قارچ حلقوی سر
این نوع بیشتر در کودکان شایع است و میتواند بسیار مسری باشد.
-محل ظهور: پوست سر و ریشه موها.
-ظاهر: به صورت نواحی دایرهای که موهای آن ریخته یا شکسته شده است. پوست در این نواحی ممکن است قرمز، ملتهب و دارای پوستههای خاکستری باشد. در موارد شدید، تودههای چرکی به نام «کریون» ایجاد میشود.
۳. قارچ صورت
گاهی با اگزما یا حساسیت پوستی اشتباه گرفته میشود.
-محل ظهور: هر جای صورت به جز ناحیه ریش در آقایان.
-ظاهر: لکههای قرمز و حلقوی که با قرار گرفتن در معرض آفتاب، سوزش و خارش آنها شدت پیدا میکند.
۴. قارچ ریش
این نوع مخصوص آقایان است و معمولاً از طریق وسایل اصلاح آلوده یا تماس با حیوانات منتقل میشود.
-محل ظهور: چانه، گردن و اطراف لبها (ناحیه رویش ریش).
-ظاهر: باعث تورم شدید، قرمزی و ایجاد جوشهای چرکی در محل ریشه مو میشود. موهای این ناحیه به راحتی کنده میشوند.
۵. قارچ دست
معمولاً در افرادی که با خاک یا حیوانات در تماس هستند دیده میشود.
-محل ظهور: کف دست یا پشت دست.
-ظاهر: اگر پشت دست باشد، ظاهر حلقوی دارد. اما اگر کف دست را درگیر کند، پوست به شدت خشک، ضخیم و خطوط کف دست سفید و برجسته میشوند.
روش های انتقال:
| نوع انتقال | روش اصلی سرایت | توضیحات و مثال |
| انسان به انسان | تماس مستقیم پوستی | دست دادن، آغوش، یا هرگونه تماس مستقیم با ناحیه آلوده پوست فرد بیمار. |
| حیوان به انسان | لمس یا نوازش حیوان آلوده | تماس با حیواناتی مثل گربه، سگ یا گاو؛ در حیوانات معمولاً به صورت لکههای کچل و بدون مو دیده میشود. |
| اشیا به انسان | استفاده از وسایل مشترک | استفاده از حوله، شانه، لباس، ملحفه، برس مو یا دمپایی فرد آلوده. |
| خاک به انسان | تماس طولانی با خاک | این مورد نادر است و معمولاً در اثر کار مداوم و بدون دستکش با خاکهای بسیار آلوده به قارچ رخ میدهد. |
تصاویر قارچ پوستی کودکان
کودکان به دلیل سیستم ایمنی در حال تکامل، حضور در محیطهای جمعی (مثل مهدکودک و مدرسه) و تماس نزدیک با حیوانات خانگی، بیشتر در معرض عفونتهای قارچی قرار میگیرند. قارچ در کودکان اغلب با خارش و قرمزی همراه است و اگر به موقع درمان نشود، میتواند به سرعت به سایر اعضای خانواده منتقل شود. در اینجا رایجترین انواع قارچ پوستی در کودکان را بررسی میکنیم.
۱. قارچ پوست سر
این شایعترین نوع قارچ در کودکان (بهویژه سنین ۳ تا ۱۰ سال) است و بسیار مسری میباشد.
-ظاهر: به صورت لکههای گرد و پوستهپوسته که موهای آن ناحیه ریخته یا از ته شکسته شدهاند (شبیه نقاط سیاه).
نکته مهم: در موارد شدید، ممکن است ورم چرکی و دردناکی به نام «کریون» ایجاد شود که اگر درمان نشود، باعث طاسی دائمی در آن نقطه میگردد.
۲. قارچ حلقوی بدن
کودکان معمولاً این قارچ را از بازی با سگ و گربه یا همبازیهای خود میگیرند.
-ظاهر: لکههای قرمز، گرد و حلقوی که مرکز آنها صاف و لبههایشان برجسته و زبر است.
-محل شایع: روی بازوها، پاها و تنه کودک دیده میشود.
۳. برفک دهانی
این یک عفونت مخمری (کاندیدا) است که بیشتر در نوزادان دیده میشود.
-ظاهر: لکههای سفید و برجسته روی زبان، داخل گونهها و سقف دهان که شبیه دلمهی شیر هستند.
-تفاوت با شیر: برخلاف باقیمانده شیر، این لکهها با دستمال به راحتی پاک نمیشوند و اگر کنده شوند، زیر آنها قرمز و خونچکان است.
۴. قارچ ناحیه پوشک
بسیاری از والدین آن را با «ادرارسوختگی» ساده اشتباه میگیرند.
-ظاهر: قرمزی بسیار شدید و براق که برخلاف سوختگی معمولی، دقیقاً در چینخوردگیهای ران و لگن نفوذ میکند.
۵. قارچ صورت
این نوع در کودکان زیاد دیده میشود و اغلب به اشتباه اگزما تشخیص داده میشود.
-ظاهر: لکههای قرمز با پوسته ظریف که لبههای آن کمی واضحتر است. خارش این لکهها با قرار گرفتن زیر نور خورشید بیشتر میشود.
جدول راهنمای مراقبت برای والدین
| اقدام صحیح | دلیل اهمیت |
| جدا کردن حوله و ملافه | جلوگیری از انتقال قارچ به سایر اعضای خانواده. |
| شستشوی اسباببازیها | قارچها میتوانند روی سطوح پلاستیکی زنده بمانند. |
| کوتاه کردن ناخن کودک | جلوگیری از زخمی شدن پوست و عفونت باکتریایی ثانویه در اثر خاراندن. |
| پرهیز از خوددرمانی با کورتون | پمادهایی مثل بتامتازون باعث «هار» شدن قارچ و گسترش سریع آن میشوند. |
تصویر قارچ ناحیه تناسلی زنان
این نوع عفونت قارچی (برفک) معمولاً با قرمزی شدید، تورم و ترشحات سفید پنیرمانند همراه است. پوست ناحیه ملتهب و حساس است و سوزش هنگام ادرار یا فعالیت جنسی از علائم شایع آن است.
لکههای قهوهای قارچی
اینها لکههایی هستند که مانع از برنزه شدن پوست میشوند. رنگ آنها میتواند از قهوهای روشن تا صورتی یا سفید متغیر باشد. این قارچ معمولاً در تابستان روی پشت، شانه و سینه بیشتر خودنمایی میکند.
تصویر قارچ پوستی دست
درمان قارچ پوستی دست، که در پزشکی به آن «تینیا مانوم» (Tinea manuum) گفته میشود، نیازمند صبر و مداومت است. این عفونت معمولاً باعث خشکی، خارش، قرمزی و پوستهپوسته شدن کف دست و بین انگشتان میشود. پزشک بسته به شدت عفونت، یکی از روشهای زیر یا ترکیبی از آنها را تجویز میکند:
| نوع درمان | مثالها / نام داروها | نحوه مصرف و نکات کلیدی | موارد مصرف |
| داروهای موضعی (کرم، ژل، اسپری) | کلوتریمازول، میکونازول، تربینافین (لامیزیل)، کتوکونازول | لایه نازکی روی ضایعه و ۲ سانتیمتر اطراف آن بمالید. درمان را ۱ تا ۲ هفته پس از بهبودی ظاهر پوست ادامه دهید تا از عود مجدد جلوگیری شود. | موارد خفیف تا متوسط؛ زمانی که قارچ فقط لایه سطحی پوست را درگیر کرده است. |
| داروهای خوراکی (قرص) | تربینافین، ایتراکونازول، فلوکونازول | حتماً با تجویز پزشک مصرف شود. ممکن است نیاز به آزمایش خون برای بررسی عملکرد کبد داشته باشد. | موارد شدید، گسترده، مقاوم به کرمها، یا زمانی که ناخن یا مو درگیر شده است. |
| روغن درخت چای (درمان خانگی) | عصاره خالص Tea Tree Oil | هرگز خالص استفاده نکنید. چند قطره را با یک روغن حامل (مثل زیتون یا نارگیل) رقیق کرده و سپس روی پوست بمالید. | درمان مکمل برای ضدعفونی کردن و کاهش رشد قارچ در موارد خفیف. |
| سرکه سیب (درمان خانگی) | سرکه سیب طبیعی | با مقدار مساوی آب رقیق شود. ناحیه را ۱۰ تا ۱۵ دقیقه در آن قرار دهید. روی زخم باز استفاده نکنید (باعث سوزش شدید میشود). | تغییر pH پوست برای جلوگیری از تکثیر قارچ؛ مناسب برای قارچ دست و پا |
قارچ گوشه لب
در این حالت، گوشههای دهان قرمز، ترکخورده و زخمی میشوند. تجمع بزاق در این ناحیه باعث رشد قارچها شده و باز کردن دهان را دردناک میکند.
تصویر قارچ پوستی گردن
گردن به دلیل نزدیکی به موهای سر و همچنین تعریق، مستعد قارچ است. ضایعات معمولاً به صورت لکههای قرمز دایرهای هستند که از خط رویش مو به سمت پایین حرکت میکنند. قارچ پوستی گردن به دلیل رشد بیش از حد یک مخمر معمولی روی پوست ایجاد می شود. شایع ترین علامت، لکه هایی روی پوست هستند که ممکن است سفید، صورتی یا قهوه ای روشن به نظر برسند. همچنین ممکن است خشک یا پوسته پوسته به نظر برسند. همانطور که در عکس قارچ پوستی گردن مشخص است، بثورات معمولاً روی گردن، قسمت بالایی پشت، قفسه سینه و شانه ها دیده می شود.
برای درمان قارچ پوستی در ناحیه گردن، با توجه به حساس بودن پوست این قسمت و نزدیکی آن به صورت و موهای سر، دستهبندی روشهای درمانی در جدول زیر خلاصه شده است:
| دستهبندی درمان | روش یا نام دارو | نحوه عملکرد و دستور مصرف | ملاحظات مهم |
| داروهای موضعی | کرمهای کلوتریمازول، میکونازول، تربینافین | اعمال مستقیم روی لکه و حاشیه آن (۲ بار در روز). | برای قارچهای سطح پوست (بدون درگیری مو) بسیار موثرند. |
| شامپوهای درمانی | سلنیوم سولفید یا کتوکونازول | شستشوی گردن و نواحی مرز رویش مو با شامپو. | مناسب برای زمانی که قارچ گردن با شوره یا قارچ سر همراه است. |
| داروهای خوراکی | فلوکونازول (دیفلوکان) | مصرف قرص طبق دوز تجویزی پزشک. | مخصوص موارد مقاوم، شدید یا زمانی که غدد لنفاوی گردن درگیر شدهاند. |
| روغنهای گیاهی | روغن درخت چای (رقیق شده) | مالیدن روغن با پنبه روی محل عفونت. | دارای خاصیت ضدقارچی قوی؛ حتماً با روغن پایه رقیق شود. |
| محلولهای خانگی | سرکه سیب (رقیق شده) | پاک کردن ناحیه با محلول سرکه و آب. | اسیدی کردن محیط برای جلوگیری از تکثیر قارچ. |
| تسکیندهندهها | ژل آلوئهورا | مالیدن ژل تازه برای کاهش التهاب. | به کاهش سوزش و قرمزی ناشی از خارش کمک میکند. |
| طب سنتی | چای شوید یا زیره سبز | استفاده از دمکرده سرد شده برای شستشو. | دارای ترکیبات ضد قارچی طبیعی؛ به عنوان مکمل در کنار داروها. |
قارچ کف پا
پوست کف پا در این نوع قارچ ضخیم، قرمز و پوستهپوسته میشود. گاهی اوقات ممکن است تاولهای ریزی در قوس پا دیده شود. این حالت اغلب با بوی نامطبوع پا همراه است.
قارچ پوستی زیر بغل
به دلیل رطوبت و گرما، این ناحیه محل مناسبی برای قارچ «کاندیدا» است. ظاهر آن به صورت قرمزی براق و مرطوب است که در اطراف آن دانههای قرمز کوچکی (ضایعات اقماری) دیده میشود.
قارچ پوستی صورت
روی صورت، قارچ ممکن است شبیه به اگزما یا حساسیت به نظر برسد. تفاوت آن در این است که معمولاً لبههای مشخصی دارد و با خاراندن یا استفاده از کرمهای کورتوندار (بدون تجویز پزشک) وضعیتش بدتر میشود.
قارچ بیضه
مانند قارچ کشاله ران است اما به طور خاص پوست کیسه بیضه را درگیر میکند. پوست این ناحیه بسیار قرمز، حساس و گاهی پوستهپوسته میشود و خارش آن میتواند بسیار کلافهکننده باشد.
قارچ سکهای
این ضایعات کاملاً گرد و به اندازه یک سکه هستند. آنها معمولاً بسیار خشک و خارشدار بوده و ممکن است در ابتدا شبیه به یک زخم کوچک به نظر برسند که خوب نمیشود.
عکس قارچ لای انگشتان پا
تینئا اونگوئیوم یا عفونت قارچی ناخن، می تواند هم دست و هم پا را درگیر کند و اغلب سبب ضخیم شدن و تغییر شکل ناخن می شود. انگشتان پا در مقایسه با انگشتان دست بیشتر تحت تاثیر این عفونت قرار می گیرند. بروز عفونت ناخن در نوجوانی و بزرگسالی نسبت به کودکی بیشتر است.
علائم قارچ ناخن پا:
علائم ابتلا به عفونت تینئایی ناخن به شرح زیر است:
- ضخیم شدن انتهای ناخن ها
- زرد شدن رنگ ناخن ها
شایعترین نوع قارچ پا است که معمولاً بین انگشت چهارم و پنجم رخ میدهد. پوست این ناحیه سفید، نرم، مرطوب و دچار شکاف میشود و خارش شدیدی دارد.
قارچ پای ورزشکاران (تینئا پدیس)
این بیماری رایج اغلب مردان نوجوانان و بالغ را مبتلا کرده و ابتلای کودکان به آن قبل از دوران بلوغ کمتر است. عوامل مرتبط با ابتلا به این بیماری شامل عرق کردن، عدم خشک کردن مناسب پا پس از حمام یا شنا، آب و هوای گرم و پوشیدن جوراب ها و کفش های تنگ می شوند. علائم ابتلا به بیماری پای ورزشکاران شامل موارد زیر هستند:
- سفید شدن پوست بین انگشتان پا
- پوسته پوسته شدن پوست پا
- بروز راش های خارش دار بر روی پا
- بروز تاول بر روی پا
در ادامه میتوانید انواع تصاویر عفونت پای ورزشکاران و یا به عبارتی عکس قارچ پا را مشاهده کنید.
درمان قارچ ناخن پا:
محصولات بدون نسخه معمولاً برای درمان عفونت های ناخن توصیه نمی شوند زیرا نتایج قابل اطمینان را ارائه نمی دهند. در عوض، پزشک ممکن است داروی ضد قارچ خوراکی تجویز کند مانند:
– تربینافین (لامیسیل)
– ایتراکونازول (اسپورانوکس)
– فلوکونازول (دیفلوکان)
– گریسوفولوین (Gris-PEG)
پزشک ممکن است سایر داروهای ضد قارچی مانند لاک ناخن ضد قارچ یا محلول های موضعی را تجویز کند. در این روش درمانی به همان شکلی که شما لاک ناخن می زنید، روی ناخن مسواک زده می شود. نکته مهم در درمان قارچ ناخن این است که درمانش حتما باید به صورت خوراکی باشد و بسته به نوع و محل درگیری، مدت درمان هم متغیر است.
بسته به نوع قارچ ایجاد کننده عفونت و همچنین میزان عفونت، ممکن است مجبور شوید چندین ماه از این داروها استفاده کنید. راه حلهای موضعی معمولاً در درمان عفونت های قارچی ناخن پا مؤثر نیستند.
قارچ پوستی باسن
نوعی دیگر از قارچ، بر روی باسن ایجاد می شود. قارچ های پوستی ناحیه باسن اغلب با علائمی همچون خارش، سوزش، التهاب و قرمزی همراه هستند.
عفونت تینئا چیست؟
قارچ های مختلف بسته به محل آن ها بر بدن، سبب ایجاد قارچ پوستی می شوند. این بیماری پوستی توسط یک کرم ایجاد نشده و یک عفونت قارچی Tinea Infection به شمار می رود. قارچ هایی که بر روی پوست، مو و بستر ناخن هستند و ایجاد التهاب می نمایند، درماتوفیت نام دارند.
انواعی از قارچ ها با آلوده کردن پوست سر، بازو، صورت، پا و تنه نواحی حلقوی قرمز رنگی را بر روی پوست ایجاد می کنند که پوسته پوسته شده و مرکز آن ها سفید است. این نوع قارچ ها در پزشکی عفونت های تینئا نامیده می شوند. عفونت های تینئای پا، ناخن و نواحی تناسلی ممکن است شکل حلقوی مشخصه و معمول قارچ ها را ایجاد نکنند.
بیشتر بدانید: خواص قارچ گانودرما برای پوست
علت قارچ پوستی چیست؟
در صورتی که فرد موارد زیر را داشته باشد از نظر ابتلا به بیماری قارچ سطحی و دیگر عفونت های تینئا در معرض خطر بالایی قرار دارد:
- سو تغذیه
- بهداشت نامناسب
- زندگی در آب و هوای گرم
- تماس با افراد یا حیوانات مبتلا به قارچ پوستی
- سیستم ایمنی سرکوب شده در اثر بیماری یا دارو
- انجام دادن ورزش های تماسی همچون کشتی
- استفاده از حمام یا رختکن های مشترک
انواع رنگ قارچ پوستی
عفونت قارچی پوستی اغلب قرمز روشن به نظر می رسد و می تواند در ناحیه وسیعی گسترش یابد. بثورات پوستی قارچی ممکن است دارای خصوصیاتی باشد از جمله: رنگ شدیدتر در حاشیه.
تینئا versicolor یک عفونت قارچی شایع در پوست است. این قارچ با رنگدانه های طبیعی پوست تداخل می کند و در نتیجه لکه های کوچک و تغییر رنگ می یابد. این تکه ها ممکن است رنگ روشن یا تیره تری نسبت به پوست اطراف داشته و معمولاً روی تنه و شانه ها تأثیر بگذارند. این قارچ برخلاف انواع درماتوفیت ایجاد التهاب نمی کند، درمانش هم اگر توسط پزشک متخصص انجام گیرد در مقایسه با درماتوفیت، راحت تر است.
-قارچ قرمز: درماتوفیتی – التهاب و افزایش جریان خون
-قارچ قهوهای: پیتریازیس ورسیکالر – تداخل با رنگدانه پوست
-قارچ سفید: پیتریازیس ورسیکالر – هایپوپیگمانته پس از آفتاب
درمان قارچ پوستی چگونه است؟
درمان عفونت قارچی می تواند دشوار باشد. پزشک و بیمار درمان اختصاصی این عفونت را بر اساس موارد زیر تعیین می کنند:
- سن، سلامت عمومی و تاریخچه پزشکی فرد
- وسعت بیماری
- محل قارچ پوستی
- توانایی فرد در تحمل دارو ها، فرایند ها و درمان های خاص
- انتظارات فرد از دوره بیماری
- نظر و ترجیح بیمار
عفونت قارچی سر (تینئا کپیتیس) یا عفونت ناخن (تینئا اونگویوم) به سختی درمان شده و بیمار باید به مدت چندین هفته دارو های ضد قارچ خوراکی مصرف کند. برخی افراد به درمان طولانی تر نیازمند هستند. درمان عفونت قارچ پوستی سر می تواند شامل استفاده از یک شامپوی خاص جهت کمک به از بین بردن قارچ ها باشد.
در صورت ابتلا به کریون، آبسه ثانویه یا عفونت باکتریایی پزشک می تواند دارو های دیگری از جمه استروئید ها را با هدف کاهش تورم برای بیمار تجویز کند. درمان عفونت قارچ پوستی بدن، کشاله ران و پا معمولا با دارو های ضد قارچ خوراکی و موضعی انجام می شود. طول مدت درمان به محل عفونت بستگی دارد.
قوی ترین پمادهای ضد قارچ
عبارت «قویترین پماد» در دنیای پزشکی کمی فریبنده است؛ زیرا پمادی که برای قارچ پا عالی عمل میکند، ممکن است برای قارچ صورت یا کشاله ران مناسب نباشد. با این حال، اگر بخواهیم بر اساس سرعت اثرگذاری و قدرت نفوذ در برابر طیف وسیعی از قارچها دستهبندی کنیم، گزینههای زیر در صدر لیست قرار میگیرند.
در اینجا قویترین پمادهای ضدقارچ موجود در داروخانهها را بر اساس کاربردشان بررسی میکنیم:
۱. تربینافین (Terbinafine) – معروف به لامیزیل
این پماد اغلب به عنوان خط اول و قویترین درمان برای قارچهای پوستی (دترماتوفیتها) شناخته میشود.
-چرا قوی است؟ برخلاف بسیاری از کرمها که فقط جلوی رشد قارچ را میگیرند، تربینافین سلولهای قارچ را میکشد.
-مناسب برای: قارچ پا (Athlete’s foot)، قارچ حلقوی بدن و قارچ کشاله ران
-مزیت: دوره درمان با این پماد معمولاً کوتاهتر است (گاهی فقط یک هفته)
۲. لولیکونازول (Luliconazole)
این یکی از جدیدترین و قدرتمندترین پمادهای ضدقارچ از خانواده «آزولها» است.
-چرا قوی است؟ غلظت بسیار بالایی در لایههای پوست ایجاد میکند و حتی با یک بار مصرف در روز، اثرگذاری فوقالعادهای دارد.
-مناسب برای: قارچهای مقاوم حلقوی و بین انگشتان پا
۳. سرتاکونازول (Sertaconazole)
این پماد برای مواردی که قارچ با خارش شدید و التهاب همراه است، بسیار عالی عمل میکند.
-چرا قوی است؟ خاصیت ضدقارچی را با خاصیت ضدالتهابی ترکیب کرده و نفوذ بسیار بالایی در پوستهای ضخیم دارد.
-مناسب برای: قارچهای بدقلق بدن و ناحیه تناسلی (زیر نظر پزشک)
۴. کتوکونازول (Ketoconazole)
یک ضدقارچ کلاسیک اما بسیار قدرتمند با طیف وسیع.
-چرا قوی است؟ علاوه بر قارچهای معمولی، روی مخمرها (مانند کاندیدا و عامل لکههای قهوهای بدن) بسیار موثر است.
-مناسب برای: لکههای رنگی روی بدن (ورسیکالر) و قارچهای پوستی سر و صورت
جدول مقایسه قدرت و کاربرد:
| نام پماد | قدرت در کشتن قارچ | بهترین کاربرد | سرعت اثر |
| تربینافین | بسیار بالا | قارچ پا، بدن و کشاله ران | بسیار سریع |
| لولیکونازول | فوقالعاده (جدید) | عفونتهای مقاوم بدن | سریع |
| کتوکونازول | بالا (طیف وسیع) | مخمرها و لکههای رنگی | متوسط |
| کلوتریمازول | متوسط (ایمن) | عفونتهای مخمری ساده | تدریجی |
حتی اگر قویترین پماد جهان را بخرید، اگر دوره درمان را کامل نکنید، قارچ بازمیگردد. اسپورهای قارچ بسیار موذی هستند؛ بنابراین حتی پس از ناپدید شدن لکهها، حداقل تا یک هفته به مصرف دارو ادامه دهید.
پیشنهاد مطالعه:درمان اسکار آکنه
داروی قارچ پوستی:
- قرص های فلوکونازول (دیفلوکان) یا محلول خوراکی
- قرص ، کپسول یا محلول خوراکی ایتراکونازول (Onmel ، Sporanox)
از آنجایی که قارچ می تواند مادام العمر بر روی پوست بدن زندگی کند، بروز مجدد قارچ های پوستی امکان پذیر است. در صورت بروز مجدد عفونت، فرایند درمانی بیمار باید تکرار شود. در صورت ابتلا به علائم عفونت های قارچی پوست، باید به پزشک مراجعه شود. لازم به ذکر است که درمان های خانگی قادر به درمان موثر این بیماری نیستند.
آیا قارچ پوستی خطرناک است؟
خیر، قارچ پوستی خطرناک و تهدید کننده حیات نیست. اگرچه قارچ پوستی ناخوشایند و آزار دهنده است، اما باعث ایجاد بیماری جدی نمی شود. قارچ های پوستی علائمی مانند قرمزی و خارش ایجاد می کنند که به ندرت دلیلی برای نگرانی است و اغلب با پماد درمان می شوند.
برای پیشگیری از قارچ پوستی چه باید کرد؟
راه های کاهش خطر ابتلا به عفونت های قارچی مختلف شامل رعایت بهداشت فردی و محافظت از خود، در برابر قارچ هایی است که در محیط یافت می شوند. نکاتی برای جلوگیری از عفونت قارچی عبارتند از:
- بعد از کثیف شدن یا عرق کردن دوش بگیرید. اجازه ندهید نواحی پوستتان مرطوب بماند.
- در حمام های عمومی، دوش ها یا رختکن ها با پای برهنه راه نروید.
- لباس زیر تمیز، خشک و نخی بپوشید.
- مراقب دندان ها و دهان خود باشید.
- لنزهای تماسی را طبق دستور پزشک خود تمیز کنید و از آن استفاده کنید.
- ناخن های خود را کوتاه و تمیز نگه دارید.
- آنتی بیوتیک ها را فقط طبق دستور مصرف کنید. اگر به مدت طولانی آنتی بیوتیک مصرف کنید، مخمر می تواند در بدن شما بیش از حد رشد کند و باعث عفونت شود.
- تجهیزات ورزشی، حوله یا سایر وسایل شخصی را با افراد دیگر به اشتراک نگذارید.
- هنگام کار با خاک از لباس های محافظ مانند دستکش، چکمه، شلوار بلند و پیراهن آستین بلند استفاده کنید.
- اگر در منطقه ای با قارچ های مضر در خاک زندگی می کنید، از ماسک استفاده کنید یا در هنگام طوفان گرد و غبار با پنجره های بسته در خانه بمانید.
دکتر نابت تاجمیر ریاحی متخصص پوست، مو در تهران